Gedragsinzichten voor mensgericht beleid

Het rapport Gedragsinzichten voor mensgericht beleid van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) onderzoekt hoe gedragsinzichten worden gebruikt in beleid. Aanleiding voor het rapport is de groeiende behoefte om beleid effectiever en mensgerichter te maken. Gedragsinzichten kunnen hierbij helpen, maar de toepassing in de praktijk blijft achter. Het SCP onderzoekt daarom hoe gedragsinzichten op dit moment worden gebruikt in beleid en wat nodig is om de toepassing hiervan te verbeteren.

In het rapport wordt het gebruik van gedragsinzichten in een concrete beleidscasus over de preventie van geldzorgen, armoede en schulden onderzocht. De belangrijkste conclusies van dit onderzoek zijn:

• Gedragsinzichten worden gebruikt in de ontwikkeling van beleid, maar vooral bij de onderbouwing en uitwerking van individuele interventies en minder bij het maken van fundamentele beleidskeuzes.
• Beleidsmakers hebben een breed beeld van gedrag, met aandacht voor zowel individuele als omgevingsfactoren.
• Politieke, juridische en financiële kaders beperken het gebruik van gedragsinzichten door beleidsmakers in de praktijk.
• Redenen voor het niet gebruiken van gedragsinzichten bij de ontwikkeling van beleid zijn weinig tijd en capaciteit, een beperkte sturing vanuit de organisatie en versnipperde verantwoordelijkheden en beelden van gedragsinzichten die niet altijd aansluiten bij het mensbeeld van beleidsmakers.
• Om gedragsinzichten meer te benutten bij de ontwikkeling van beleid is het belangrijk dat er een gedeelde ministerie- of rijksbrede visie wordt ontwikkeld op het gebruik van gedragsinzichten, er wordt gewerkt met een integrale beleidstheorie en er actiever wordt gestuurd op de toepassing van gedragsinzichten

Wat kun je ermee in de praktijk?

Dit rapport kan helpen om gedragsinzichten bewuster en eerder in het beleidsproces toe te passen. Het rapport dient daarmee als inspiratiebron om al bij de start van beleidsontwikkeling expliciet te maken welk gedrag je wilt beïnvloeden en welke factoren daarop van invloed zijn. Het biedt handvatten om niet alleen te kijken naar individuele keuzes, maar ook naar belemmeringen in regels, processen en dienstverlening. In de praktijk kun je het inzetten om interventies beter te onderbouwen, communicatie effectiever te maken en om bestaande maatregelen te toetsen: sluiten ze echt aan bij hoe mensen denken en doen?

Voor wie is het relevant?

Het rapport is relevant voor beleidsmedewerkers in het sociaal domein, met name binnen werk en inkomen, armoede en schulden. Voor hen biedt het rapport concrete aanknopingspunten om gedragsinzichten structureel mee te nemen in de analyse, ontwerp en afweging van beleid. Voor uitvoerend professionals en communicatieadviseurs is het relevant bij het vormgeven van dienstverlening, regelingen en communicatie richting inwoners. Ook voor leidinggevenden en programmamanagers is het rapport bruikbaar, omdat zij sturen op de inbedding van gedragsinzichten in beleid en uitvoering.

*Beeld van Kansfonds gemaakt door Linelle Deunk.