Geldsprookjes, te mooi om waar te zijn?

Het rapport Geldsprookjes, te mooi om waar te zijn? van Wijzer in geldzaken onderzoekt hoe jongeren van 16 tot 19 omgaan met geld, online verleidingen en financiële vaardigheden. Aanleiding van het rapport is de 15^e editie van de Week van het geld, die plaatsvind op 23 t/m 27 maart 2026. Het onderzoek geeft inzicht in hoe jongeren financiële keuzes maken en in hoeverre zij worden beïnvloed door online prikkels zoals games, social media en marketing.

De belangrijkste conclusies en aandachtspunten van het rapport zijn:

• Jongeren zijn gevoelig voor online verleidingen. Online games zetten verschillende psychologische technieken in om spelers tot aankopen te verleiden, zoals tijdelijke aanbiedingen of exclusieve items. Betalen met coins of punten voelt voor 58% van de jongeren minder als ‘echt’ geld uitgeven. Daardoor geven zij soms meer geld uit dan vooraf gepland en hebben zij achteraf spijt van aankopen.
•  ‘Little treats’ zijn een vanzelfsprekend onderdeel van uitgaven. Kleine verwenmomenten, zoals snacks of spontane aankopen, zijn voor veel jongeren een vast onderdeel van hun bestedingen. Deze uitgaven voelen als een beloning en zorgen voor direct plezier, maar kunnen bij elkaar flink oplopen. 46% de jongeren geeft aan meer geld uit te geven aan ‘little treats’ dan vooraf de bedoeling was.
• Blind boxes bevatten kansspelachtige elementen. Blind boxes maken gebruik van het verrassingseffect: je weet niet wat je krijgt, maar hoopt op een zeldzaam item. Dit kan zorgen voor spanning en positieve gevoelens, maar ook voor teleurstelling en spijt.  59% van de jongeren ervaart het kopen of openen van een blind box als een vorm van gokken, wat kan leiden tot herhaalaankopen en impulsief gedrag.
• De interesse in beleggen groeit, maar kennis is beperkt. 84% van de jongeren spaart op een spaarrekening. Beleggen en/of handelen in crypto wordt door een kleine groep jongeren gedaan, maar een groeiende groep jongeren is nieuwsgierig naar deze vormen van investeren. Jongeren geven aan dit vooral te doen of te overwegen om geld te laten groeien voor later of omdat sparen weinig oplevert. Tegelijkertijd zegt een grote groep te weinig kennis te hebben om hiermee te starten.
• De behoefte aan financiële educatie is groot. 80% van de jongeren vindt het belangrijk om op school iets te leren over geldzaken en wilt meer kennis opdoen over onderwerpen zoals beleggen en investeren. Dit laat zien dat er een duidelijke behoefte is aan verdere ontwikkeling van financiële vaardigheden.

Wat kun je ermee in de praktijk?

Het rapport helpt om beter te begrijpen hoe jongeren omgaan met geld en waar risico’s ontstaan in hun dagelijks gedrag. Het maakt zichtbaar hoe online verleidingen, kleine uitgaven en sociale invloeden financiële keuzes sturen. Deze inzichten kunnen helpen bij het ontwikkelen van beleid en interventies die aansluiten bij de leefwereld van jongeren. Ze bieden aanknopingspunten om financiële educatie concreter en herkenbaarder te maken, en om preventie te versterken. Ook helpt het rapport om signalen van risicovol gedrag eerder te herkennen en hier gerichter op in te spelen, zowel in beleid als in de uitvoering.

Voor wie is het relevant?

Het rapport is relevant voor beleidsmedewerkers en uitvoerend professionals in het gemeentelijk sociaal domein die werken aan armoede, schulden en financiële zelfredzaamheid van jongeren. Denk aan adviseurs armoede en schulden, beleidsmedewerkers participatie, en coördinatoren schuldhulpverlening. Ook voor uitvoerende professionals zoals schuldhulpverleners, jongerenwerkers, klantmanagers werk en inkomen en consulenten vroegsignalering biedt het concrete handvatten. Daarnaast is het bruikbaar voor professionals in het onderwijs zoals docenten, mentoren en medewerkers financiële educatie.