Experimenten binnen schuldhulpverlening bij Nederlandse gemeenten

In het rapport ‘Experimenten binnen schuldhulpverlening bij Nederlandse gemeenten’ worden de uitkomsten van een inventarisatie naar experimenten en pilots betreffende schuldhulpverlening bij Nederlandse gemeenten getoond. Door middel van dit onderzoek wordt de kennisdeling betreffende gemeentelijke experimenten op schuldhulpverlening vergroot. De lessen en werkzame bestanddelen vanuit de betrokken experimenten kunnen tijdens de opzet van toekomstige experimenten benut worden.

Algemeen beeld pilots en experimenten

Overzicht gemeenten
De gemeenten starten om verschillende redenen met een pilot of experiment: 

• Het eerder in beeld krijgen van de doelgroep
• Het tot stand brengen van laagdrempelig contact met de doelgroep
• De dienstverlening verbeteren en effectiever werken
• Voor de preventie van schulden
• Door succesverhalen afkomstig van andere gemeente(n)

Kenmerken
De 143 experimenten en pilots die meegenomen zijn in deze rapportage kunnen ingedeeld worden in verschillende typen, namelijk vroegsignalering, coaching- of buddy-traject, nieuwe manier van benaderen doelgroep, (jongeren)perspectieffonds, educatietool, digitaal product en overig. De typen experimenten en pilots omvatten verschillende fasen van schuldhulpverlening: (primaire) preventie, vroegsignalering, curatie en nazorg.

Er is binnen de experimenten en pilots die zich richten op mensen met (een risico op) schulden en/of betalingsachterstanden bijna geen sprake van een specifieke doelgroep. 12% van de experimenten en pilots is wel specifiek op jongeren gericht. Daarentegen richt geen enkel experiment zich specifiek op de doelgroepen ouderen of zelfstandig ondernemers. Bij 75% van de experimenten worden samenwerkingspartners betrokken. Dit zijn vooral de volgende partijen: sociaal werk en signaalpartners (denk aan woningcorporaties en nutsbedrijven).

Effecten
Vaak zijn experimenten en pilots weinig afgebakend en mist er een effectiviteitsmeting. Gemeenten zien echter al wel een aantal effecten terug of verwachten deze in afzienbare tijd te zien. De afname van schuldenproblematiek wordt het vaakst als effect genoemd. Daarnaast wordt vaak het effect genoemd dat doelgroepen met een risico op schulden eerder in het zicht komen. 

Een aantal gemeenten geven aan dat de gemeente (specifiek) of de overheid (in het algemeen) door de experimenten in een positiever daglicht komen te staan.

Leerervaringen en werkzame bestanddelen

De leerervaringen en werkzame bestanddelen die voortkomen uit gesprekken met vertegenwoordigers van gemeenten, zijn in te delen in het proces en de uitvoering.

Proces van experimenten/pilots

• Het is van belang dat mensen die het experiment uitvoeren voldoende voorbereid zijn, gemotiveerd worden en betrokken worden.
• Actieve communicatie met alle betrokkenen is van belang.
• Het is van belang om tijd, geld en energie te investeren zonder dat je direct resultaten verwacht.

Uitvoering schuldhulpverlening en ondersteuning

Gemeenten met een succesvol experiment of pilot merken bij de uitvoering van (innovatieve) schuldhulpverlening en ondersteuning van de doelgroep twee belangrijke aandachtspunten op:

• Het is van belang om persoonlijke aandacht aan de doelgroep te geven.
• Het is van belang dat er wordt gekeken naar wat de inwoner nodig heeft en er waar mogelijk maatwerk wordt geboden (vraaggericht werken) in plaats van dat er eerst gekeken wordt naar wat er beleidsmatig mogelijk is (beleidsgericht werken).

Aan de slag

Er zijn drie belangrijke actiepunten voor een succesvol experiment of pilot:

1. Een plan maken
2. Betrokken blijven bij het experiment of pilot
3. Evalueren