Rapport hardvochtige effecten sociale zekerheid SZW
In opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) hebben Panteia, Muzus, de Vrije Universiteit Amsterdam en de Hogeschool Utrecht onderzoek gedaan naar hardvochtige effecten in de sociale zekerheid . De directe aanleidingen waren het rapport ‘Ongekend onrecht’ over de kinderopvangtoeslagaffaire en een aangenomen motie van Tweede Kamerlid Omtzigt. Het doel van dit onderzoek is om in kaart te brengen waar wetgeving of de uitvoering daarvan leidt tot situaties die het leven van burgers ontwrichten, met een focus op de Participatiewet, UWV-wetten en de uitbetaling van het pgb.
De onderzoekers concluderen dat knelpunten in wet- en regelgeving en de uitvoering daarvan structureel kunnen leiden tot aantasting van de bestaanszekerheid van burgers. De belangrijkste bevindingen en aanbevelingen zijn:
- Hardvochtige effecten ontstaan vaak door een complexe wisselwerking tussen wetgeving, uitvoering, politieke sturing en de mensbeelden die daaraan ten grondslag liggen .
- Er zijn veel knelpunten rondom verplichtingen en sanctionering binnen de UWV-wetten en de Participatiewet.
- De feedbackloop tussen uitvoering, departement en de Tweede Kamer moet worden versterkt om signalen eerder op te pikken.
- Er is behoefte aan meer ruimte voor maatwerk en een realistischer mensbeeld in beleid en uitvoering.
- Communicatie en nazorg bij ingrijpende besluiten moeten verbeteren om financiële problemen te voorkomen.
Wat kun je ermee in de praktijk?
Dit rapport biedt uitgebreide achtergrondinformatie en verantwoording voor beleidskeuzes die gericht zijn op de menselijke maat. Je kunt het ontwikkelde holistische analysekader gebruiken als gesprekstool binnen je organisatie of met ketenpartners. Het helpt je om niet alleen naar de uitvoering of alleen naar de regels te kijken, maar juist naar de samenhang daartussen. Daarnaast geeft het rapport inzicht in hoe burgers de dienstverlening ervaren, wat je kunt gebruiken om processen en bejegening te verbeteren.
Voor wie is het relevant?
Deze publicatie is relevant voor beleidsmedewerkers en uitvoerend professionals binnen het gemeentelijk sociaal domein, met name op het gebied van Werk en Inkomen en de Participatiewet. Ook voor professionals bij uitvoeringsorganisaties zoals het UWV en de SVB biedt het document belangrijke inzichten voor het voorkomen van hardvochtige effecten.