Ervaren impact van kwijtschelding en afboeking van bijstandsschulden

De Hogeschool Utrecht en de Universiteit Leiden onderzochten de ervaren impact van het afboeken en kwijtschelden van bijstandsschulden door de gemeente Rotterdam. Het onderzoek is gebaseerd op 39 diepte-interviews met inwoners van wie in 2019 en 2020 schulden werden afgeboekt of kwijtgescholden. Aanleiding was de vraag of schuldverlichting leidt tot verbeteringen in de financiële situatie, arbeidsparticipatie en mentale gezondheid.

De belangrijkste aanbevelingen en conclusies:

• De meeste respondenten ervaren geen merkbare verbetering van hun financiële situatie na kwijtschelding of afboeking, vaak doordat zij ook andere schulden hebben of onder bewind staan.
• Er worden vrijwel geen veranderingen gezien in werk of inkomen. Respondenten leggen geen duidelijk verband tussen schuldverlichting en betere kansen op werk.
• De impact op de mentale gezondheid is beperkt. Bij kwijtschelding ervaart ongeveer de helft van de respondenten minder stress, maar bredere verbeteringen blijven meestal uit.
• Negatieve ervaringen met terugvordering van bijstand werken lang door. Vooral bij afgeboekte schulden blijft wantrouwen richting de gemeente bestaan.
• Gemeenten bereiken meer inwoners door naast een brief ook telefonisch of persoonlijk contact te bieden. Dit maakt de communicatie begrijpelijker, verlaagt de drempel om vragen te stellen en helpt inwoners beter te begrijpen wat de kwijtschelding of afboeking voor hen betekent.

Wat kun je ermee in de praktijk?

Het onderzoek biedt gemeenten onderbouwing voor een realistische inzet van schuldkwijtschelding als instrument binnen het armoede- en schuldenbeleid. De resultaten laten zien dat het kwijtschelden of afboeken van schulden door één schuldeiser vaak onvoldoende is om merkbare verbeteringen te realiseren op het gebied van financiën, werk of gezondheid. Gemeenten kunnen de inzichten gebruiken om sterker in te zetten op een integrale schuldaanpak, samenwerking met andere schuldeisers en stress-sensitieve, persoonlijke communicatie met inwoners.

Voor wie is het relevant?

Voor beleidsmedewerkers in werk en inkomen, armoede en schulden biedt het onderzoek inzicht in de effecten en beperkingen van schuldkwijtschelding als beleidsinstrument. Voor uitvoerend professionals, zoals schuldhulpverleners, medewerkers invordering, klantmanagers inkomen en consulenten schuldhulpverlening, bevat het onderzoek waardevolle lessen over communicatie, vertrouwen en begeleiding van inwoners met schulden. Het onderzoek is vooral relevant voor gemeenten die werken aan schuldpreventie, schulddienstverlening en bestaanszekerheid.