Spring naar content

Bufferbudget als oplossing voor inkomstenverrekening?

Eindrapport

15 december 2022

In dit rapport staat het bufferbudget centraal. Het bufferbudget kan een oplossing bieden voor de financiële instabiliteit die kan ontstaan als iemand deeltijd gaat werken terwijl diegene in de bijstand zit. De volgende drie punten zijn uitgewerkt in dit rapport:

  • Een schets van de problematiek rondom inkomstenverrekening bij deeltijd werken in de bijstand.
  • Een onderzoek naar de instrumenten die gemeenten op dit moment inzetten die (deels) ingaan op de problematiek rondom inkomstenverrekening bij deeltijd.
  • Een verkenning van het bufferbudget (een mogelijk nieuw instrument).

Deze publicatie geeft inzicht in de inzet van het bufferbudget. Met deze informatie kun je niet direct iets in de praktijk, maar vergroot je kennis. 

Problematiek

De volgende vijf belangrijkste problemen kunnen voor financiële instabiliteit zorgen als iemand deeltijd gaat werken in de bijstand:

  • Flexibele inkomsten uit arbeid zorgen voor maandelijkse schommelingen met incidenteel inkomen onder de bijstandsnorm.
  • Een verrekening van vakantiegeld en/of een eindejaarsuitkering zorgt voor een structureel inkomen onder de bijstandsnorm.
  • Salaris per week of per vier weken zorgt voor structureel inkomen onder de bijstandsnorm.
  • De cliënt ontvangt de uitkering later wanneer de gemeente wacht met het uitbetalen van de uitkering totdat alle loongegevens binnen zijn.
  • Een vordering wanneer iemand door werk de uitkering verlaat doordat de gemeente een maandinkomen nog niet heeft verrekend.

Deze problemen kunnen ervoor zorgen dat een cliënt op maandbasis een inkomen onder de bijstandsnorm heeft. Wanneer de cliënt vanwege bovenstaande problemen een inkomen onder de bijstandsnorm ontvangt, krijgt de cliënt de volgende maand een inkomen boven de bijstandsnorm.

Relevante instrumenten

De volgende drie instrumenten doen iets aan de bovenstaande problematiek:

  • Surplus: de werkgever stort het salaris op een rekening van de gemeente. Hierna voert de gemeente de verrekeningen uit en ontvangt de inwoner een uitkering ter hoogte van de bijstandsnorm. Het overgebleven bedrag na de verrekeningen wordt op een later moment aan de cliënt uitgekeerd.
  • Huishoudboekje: de werkgever stort het salaris op een rekening van de gemeente. Daarnaast worden andere inkomsten van de cliënt ook op deze rekening gestort. De gemeente betaalt de vaste lasten en geeft de cliënt leefgeld.
  • Premie voor arbeidsinschakeling: de gemeente kan voor mensen die deeltijd gaan werken in de bijstand een incidentele premie uitkeren. Deze premie is bedoeld om arbeidsinschakeling en uitstroom te stimuleren.

Het surplus en het huishoudboekje lossen de vijf belangrijkste problemen op. Maar deze twee instrumenten maken werken niet lonender. Het uitvoeren van deze twee instrumenten vraagt veel capaciteit van de uitvoering en deze twee instrumenten vergen veel vertrouwen van de cliënt. De instrumenten zijn dus wel waardevol, maar niet schaalbaar. De premie voor arbeidsinschakeling maakt vooral werken lonender, maar lost de vijf belangrijkste problemen niet op. Het feit dat de premie werken lonender maakt, maakt de vijf problemen die kunnen ontstaan waarschijnlijk wel dragelijker voor de cliënt.

Het bufferbudget

Uit het onderzoek komt voort dat het bufferbudget vormgegeven moet worden als extra inkomsten, met als gevolg dat er een hoger belastbaar inkomen ontstaat, om ervoor te zorgen dat het bufferbudget een oplossing is voor de vijf belangrijkste problemen. Ook zal het bufferbudget ingezet moeten worden voor alle inwoners die deeltijd werken in de bijstand (dus niet voor maar een deel van deze inwoners). Naar aanleiding van deze conclusies kunnen er drie varianten van een bufferbudget worden geformuleerd:

  • Een hybride variant: het bufferbudget wordt direct bij de aanvang van het dienstverband met een bedrag gevuld. Vervolgens wordt het bufferbudget maandelijks aangevuld met een percentage van het salaris.
  • Een in-één-klapvariant: het bufferbudget wordt direct bij aanvang van het dienstverband met een bedrag gevuld en wordt verder niet maandelijks aangevuld.
  • Een opbouwvariant: het bufferbudget wordt maandelijks met een percentage van het salaris opgebouwd. Het bufferbudget wordt hierbij niet direct bij de aanvang van het dienstverband met een bedrag aangevuld.

De hybride variant is in theorie het meest effectief om een oplossing te vormen voor alle vijf de problemen. Binnen de hybridevariant kan nog gekozen worden om de regie bij de inwoner of bij de klantmanager te leggen.

Na dit onderzoek resteren er nog wel belangrijke vragen en onzekerheden over het bufferbudget. Hierbij gaat het om politieke keuzes en een preciezere uitwerking van het bufferbudget in de wet- en regelgeving. Ook is nader onderzoek van belang.

Gerelateerde artikelen

Wat werkt bij schuldhulpverlening

Wat kun je doen om schulden te voorkomen? Hoe help je cliënten schulden af te lossen? Een dossier over de oorzaken van schulden en aanpakken die in de praktijk werken.

Betalingsregelingen

Dit onderzoek is uitgevoerd naar aanleiding van de ambities van het Kabinet Rutte III om de schuldenproblematiek in Nederland effectiever aan te pakken. Eén van de manieren waarop dit moet…

Effect verhoging minimumloon en uitkeringen op inkomen, gezondheid en welzijn

Mensen met een laag inkomen hebben niet alleen problemen op financieel gebied, maar ook op het gebied van gezondheid en...