Spring naar content

Knellende mechanismen

Het signaleren, agenderen en opvolgen van knellende mechanismen in de gemeenten Amsterdam, Almere en Utrecht

12 april 2023

In de kinderopvangtoeslagaffaire is tienduizenden ouders ongekend onrecht aangedaan door de Rijksoverheid. Dit is aanleiding geweest voor dit onderzoek. Om inwoners goed te kunnen ondersteunen is het belangrijk dat knellende mechanismen in (de uitvoering van) wet- en regelgeving en beleid tijdig worden gesignaleerd en dat uitvoerders deze agenderen in het vertrouwen dat de signalen worden opgevolgd. Met dit onderzoek willen de gemeenten leren hoe signalering en agendering van knellende mechanismen kan verbeteren.

Conclusie

Uit het onderzoek komen acht overkoepelende constateringen naar voren die inzicht geven
in hoe uitvoerders omgaan met knellende mechanismen en wat de rol van de cultuur van
de gemeente binnen de gemeente daarin is. Uit deze constateringen zijn acht lessen te
trekken die betrekking hebben op wat binnen de uitvoering, en de (management)lagen
daarboven, verbeterd kan worden aan de signalering, agendering en opvolging van knellende
mechanismen.

Belangrijke constateringen

Constatering 1: Nieuw model voor signalering, agendering en opvolging knellende situaties geeft inzicht in de mechanismen. Daarnaast biedt het handvatten voor verbetering.

Model voor signalering, agendering en opvolging knellende situaties

Constatering 2: Substantieel deel professionals is onvoldoende bekend met juridische mogelijkheden om maatwerk te bieden.

Constatering 3: Professionals hebben behoefte aan ruimte binnen kaders.

Constatering 4: Er is weinig vertrouwen onder professionals in het oplossen van structureel knellende situaties.

Constatering 5: Professionals die in opdracht van de gemeenten werken (dus niet in dienst zijn van de gemeente), ervaren minder waardering voor signaleren en agenderen van knellende situaties.

Constatering 6: Casuïstiekbespreking is te veel gericht op individuele casussen.

Constatering 7: Management onderschat drempels en overschat terugkoppeling van signalen.

Constatering 8: KOT-affaire leert dat niet ieder signaal alarmbellen doet rinkelen.

Lessen voor de toekomst

Op basis van de acht bovenstaande constateringen zijn er lessen voor de toekomst geformuleerd.

Les 1: A) Vergroot kennis van juridische maatwerkmogelijkheden en kennis van de geest van wet- en regelgeving. B) organiseer een moreel beraad.

Les 2: Organiseer teamoverstijgende en systematische casuïstiekbesprekingen.

Les 3: Zorg voor duidelijke opschaal- of escalatieroutes.

Les 4: Meer aandacht voor de uitvoering: nodig expliciet uit tot signaleren en agenderen van knellende situaties.

Les 5: Communiceer over opvolging van signalen richting professionals.

Les 6: Ontdek patronen in klachten, bezwaar en beroep met systematische analyse.

Les 7: Versterking en uitbreiding gemeentelijke ombudsvoorziening.

Les 8: Creëer ruimte voor tegengeluid.

Gerelateerde artikelen

Uitdagende vragen voor de praktijk van integraal werken

Integraal werken beperkt zich vaak tot het domein van zorg & welzijn. Maar je moet ook problemen op het gebied van werk & inkomen meenemen in de ondersteuning van burgers.…

Financieel misbruik bij ouderen

Veilig Thuis Amsterdam-Amstelland heeft een handreiking ‘Aanpak financieelmisbruik bij ouderen’ ontwikkeld. Deze handreiking is ontwikkeld voor professionals, vrijwilligers en anderen...

Grip: maatschappelijk belang

Het hebben van grip voorkomt gezondheidsproblemen en vergroot het levensgenot van mensen. De WRR beschrijft in dit rapport het maatschappelijk belang van persoonlijke controle.