Spring naar content

Werken aan bestaanszekerheid

Gemeenten aan de slag vanuit het perspectief van inwoners

9 juni 2022

Bestaanszekerheid is een complex vraagstuk en een grote maatschappelijke opgave. Op lokaal niveau wordt zichtbaar waar en hoe inwoners te maken krijgen met bestaansonzekerheid. Lokale actoren, zowel informele als formele partijen, signaleren bestaansonzekerheid en kunnen agenderen richting de (lokale) overheid wat er nodig is. Ook zijn de inwoners die met bestaansonzekerheid te maken krijgen vaak afhankelijk van organisaties, instellingen en professionals. Landelijke en regionale kennisinstellingen hebben dan ook samengewerkt met mensen die persoonlijk ervaring hebben met bestaansonzekerheid om een handreiking te bieden aan actoren in de sociale basis. Hierbij ligt de focus op de gemeente. In deze handreiking staat het perspectief van mensen die persoonlijke ervaring hebben met bestaansonzekerheid centraal. Naar aanleiding van hun perspectief en de theorie worden er handelingsperspectieven voor actoren in de sociale basis aangereikt. Deze handelingsperspectieven zijn richtinggevend, zodat op een passende manier samen met de betrokkenen de situatie verbeterd kan worden. Ook wordt er in deze publicatie stilgestaan bij de overstijgende uitdagingen. De inzichten verbreden je kennis en kun je inzetten binnen het hulp- en dienstverleningsaanbod.

Bestaans(on)zekerheid en sociale kwaliteit

Bestaansonzekerheid betekent dat mensen niet in staat zijn om zelfstandig of met anderen te voorzien in hun basisbehoeften. 

Het kader van sociale kwaliteit is goed te gebruiken om het begrip bestaanszekerheid te begrijpen en aan te pakken. Sociale kwaliteit is de mate waarin mensen kunnen deelnemen aan sociale relaties onder omstandigheden die gunstig zijn voor hun welzijn en zelfrealisatie, en die hen in staat stellen om invloed uit te oefenen op hun eigen levensomstandigheden en een bijdrage te leveren aan de maatschappij. Bestaansonzekerheid is het gevolg en vormt een belemmering voor de toegang tot noodzakelijke sociale basisrechten en daarmee de participatiemogelijkheden. De condities van sociale kwaliteit bieden een houvast voor het versterken van bestaanszekerheid. Hiervoor moet gewerkt worden aan sociaaleconomische zekerheid, sociale inclusie, sociale cohesie en sociaal empowerment. Deze condities van sociale kwaliteit zijn de aangrijpingspunten voor beleid en uitvoer in de sociale basis.

Bestaans(on)zekerheid in de praktijk

In het tweede hoofdstuk van deze publicatie wordt aan de hand van ervaringsverhalen aandacht besteed aan het perspectief van de inwoner. Er wordt laten zien hoe bestaansonzekerheid doorwerkt in het dagelijkse leven van mensen en wat of wie daarbij van betekenis kan zijn. 

Handvatten voor beleid en uitvoering

Wat kunnen bestuurders en professionals in beleid en uitvoering ten behoeve van de sociale basis doen om bestaansonzekerheid te voorkomen en te verminderen, en de bestaanszekerheid te versterken? In deze publicatie worden handvatten gegeven voor beleid en uitvoering. Hieronder zetten wij een aantal belangrijke punten vanuit deze handvatten op een rij:

  • Sociaaleconomische zekerheid: de sociaaleconomische zekerheid van mensen wordt versterkt als structurele oorzaken worden aangepakt. Het is van belang dat er aandacht wordt besteed aan structurele oorzaken, zoals de onwetendheid van mogelijkheden en de moeilijkheidsgraad van formulieren. Daarbij moet er aandacht zijn voor de diverse oorzaken van het ontstaan van geldzorgen. Het is van belang dat de verschillende oorzaken van bestaanszekerheid in zo’n vroeg mogelijk stadium worden gesignaleerd. 
  • Sociaal empowerment: ervaringsdeskundigen benadrukken dat mensen behandeld moeten worden als mens en niet als case. Het hanteren van een menselijke maat en het directe contact met de inwoner moet de basis van beleid en uitvoering zijn. 
  • Sociale inclusie: mentale steun is van belang om mensen daadwerkelijk te bereiken. Er moet een aanpak gehanteerd worden die aansluit bij de persoon en de situatie. Hierbij is een goede contactlegging van belang. 

Sociale cohesie: een ondersteunend netwerk is voor mensen met (multi-)problematiek van belang. Lokale zorg- en hulporganisaties moeten financieel ondersteund worden om te kunnen investeren in een fundamentele samenwerking tussen organisaties.

Een betere gemeentelijke aanpak

Hoe zou de gemeentelijke organisatie de raad kunnen overtuigen dat er meer aandacht en middelen besteed moeten worden aan de sociale basis om op deze manier meer aandacht en persoonlijke begeleiding aan kwetsbare groepen te kunnen besteden?

  • Het ambtelijk apparaat als katalysator.
  • Het is van belang om de bestuurders te wijzen op de resultaten uit de literatuur en van de eigen gemeentelijke praktijk.
  • Het is van belang om te werken aan het realiseren van een integrale domeinoverstijgende, bestuurlijk gedragen missie.
  • Het is van belang om de resultaten en effecten van de huidige trajecten binnen de eigen gemeentelijke praktijk inzichtelijk te maken.
  • Gemeenten moeten ook investeren in projecten waarbij de resultaten pas op langere termijn zichtbaar zijn. 
  • Voor personen met (multi-)problematiek zou de beschikbaarheid van activeringstrajecten, vrijwilligerswerk, dagbestedingsactiviteiten en dergelijke meer zichtbaar moeten zijn.
  • Het is van belang om te zoeken naar de juiste samenwerkings- en lobbypartners. 

Gerelateerde artikelen

Meer Utrechters beter helpen met passende armoederegels

De gemeente Utrecht accepteert geen armoede onder inwoners en bestrijd armoede daarom aan de hand van de Actieagenda Utrechters Schuldenvrij....

Armoedekennis inzetten in de praktijk

In de leer- en verbetertoolbox Armoede staan verschillende reflectie-oefeningen waarmee de bestaande kennis over de aanpak van armoede eigen gemaakt...

De relatie tussen financiële schaarste en het vermijden van geldzaken

Mensen die in armoede leven of schulden hebben, hebben vaak het gevoel dat ze te weinig geld hebben om alle...